Nợ toàn cầu một lần nữa đạt mức chưa từng có. Báo cáo mới nhất từ Viện Tài chính Quốc tế (IIF) cho thấy tổng nợ thế giới hiện đang tiến gần đến 346 nghìn tỷ đô la Mỹ. So với quy mô của nền kinh tế toàn cầu, khoản nợ này tương đương khoảng 310% GDP toàn cầu, một tỷ lệ cho thấy thế giới vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn tài chính vay nợ để duy trì hoạt động kinh tế.
Sự gia tăng lớn nhất đến từ các nền kinh tế phát triển như Hoa Kỳ, châu Âu và Nhật Bản, với tổng số nợ hơn 230 nghìn tỷ đô la Mỹ. Các nước đang phát triển cũng không kém cạnh, với tổng nợ vượt quá 115 nghìn tỷ đô la Mỹ. Sau đại dịch và các đợt lạm phát, nhiều chính phủ đã chọn duy trì chi tiêu để kích thích tăng trưởng và hỗ trợ các lĩnh vực chiến lược. Kết quả là, nợ công trở thành động lực chính thúc đẩy sự gia tăng này.
Không chỉ chính phủ, mà khu vực doanh nghiệp cũng ghi nhận sự gia tăng đáng kể về nợ. Nguồn vốn khổng lồ đã đổ vào các dự án năng lượng sạch, cơ sở hạ tầng công nghệ và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo. Tổng nợ doanh nghiệp phi tài chính hiện đang gần đạt 100 nghìn tỷ đô la Mỹ. Một mặt, điều này phản ánh sự năng động của giới kinh doanh trong việc đầu tư vào tương lai. Nhưng mặt khác, đòn bẩy cao khiến khu vực tư nhân ngày càng nhạy cảm với những thay đổi trong điều kiện tài chính toàn cầu.
Trong khi đó, nợ hộ gia đình toàn cầu đã đạt gần 64 nghìn tỷ đô la Mỹ. Mặc dù vậy, tỷ lệ nợ hộ gia đình trên GDP thực tế đang ở mức thấp nhất trong một thập kỷ. Điều này cho thấy gánh nặng nợ tiêu dùng vẫn tương đối ổn định so với chính phủ và doanh nghiệp, một động thái thú vị trong thời đại chi phí sinh hoạt cao.
Tuy nhiên, mối lo ngại lớn nhất là lượng nợ lớn sẽ đáo hạn trong tương lai gần. Các nước đang phát triển phải đối mặt với hơn 8 nghìn tỷ đô la Mỹ nợ cần được tái cấu trúc vào năm 2026, trong khi các nền kinh tế phát triển phải xử lý khoảng 16 nghìn tỷ đô la Mỹ trong cùng kỳ. Khi các khoản nợ đến hạn cùng lúc chồng chất, thế giới bước vào cái gọi là “bức tường tái cấp vốn” – một giai đoạn mà khả năng gia hạn nợ cũ bằng nợ mới sẽ phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thị trường.
Nếu lãi suất tăng trở lại, đồng đô la mạnh lên, hoặc thị trường trở nên bất ổn, quá trình tái cấp vốn này có thể trở nên cực kỳ tốn kém hoặc thậm chí không thể thực hiện được. Đây là rủi ro lớn nhất được IIF nhấn mạnh. Các quốc gia có vị thế tài chính yếu và các tập đoàn có dòng tiền eo hẹp có thể phải đối mặt với áp lực thanh khoản, bị hạ xếp hạng tín dụng, hoặc thậm chí là nguy cơ vỡ nợ.
Ngoài ra, sự suy yếu của đồng đô la Mỹ trong suốt năm 2025 cũng ảnh hưởng đến các tính toán nợ toàn cầu. Khi nợ bằng nội tệ được chuyển đổi sang đô la, giá trị của nó có vẻ cao hơn, làm tăng con số nợ toàn cầu. Nhưng quan trọng hơn, những thay đổi của đồng đô la ảnh hưởng đến gánh nặng nợ của các thị trường mới nổi, nhiều thị trường trong số đó phụ thuộc rất nhiều vào việc vay nợ bằng đô la. Nếu đồng đô la mạnh lên trở lại, áp lực lên các nước đang phát triển có thể tăng mạnh.
Nhìn chung, sự gia tăng nợ toàn cầu này phản ánh sự kết hợp giữa nhu cầu tài chính, chiến lược phát triển và thách thức tài chính. Nợ lớn không phải là vấn đề nếu được sử dụng cho đầu tư hiệu quả. Nhưng khi lịch trả nợ chồng chất và điều kiện kinh tế suy yếu, rủi ro có thể nhanh chóng biến thành khủng hoảng.
Thế giới hiện đang ở một điểm then chốt: liệu khối nợ khổng lồ này sẽ trở thành nền tảng cho sự chuyển đổi kinh tế, hay sẽ trở thành nguồn gốc của cú sốc tài chính toàn cầu tiếp theo? Kết quả còn phụ thuộc nhiều vào chính sách tiền tệ toàn cầu, sự ổn định chính trị trên thế giới, và khả năng của các quốc gia cũng như doanh nghiệp trong việc quản lý nợ giữa bối cảnh bất ổn.
