Bên trong cuộc khủng hoảng kinh tế Iran: Sự sụp đổ tiền tệ, cú sốc lạm phát và bất ổn xã hội

Tehran, Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, được đánh dấu bằng sự sụp đổ lịch sử của đồng tiền quốc gia, lạm phát cao dai dẳng và bất ổn xã hội lan rộng. Trong khi những tuyên bố lan truyền trên mạng xã hội cho rằng đồng tiền của Iran đã giảm xuống "0" so với đô la Mỹ, thực tế phức tạp hơn - và đáng báo động hơn.

Đồng Rial Iran chạm đáy kỷ lục so với đô la Mỹ

Kể từ cuối năm 2025, đồng rial Iran tiếp tục suy yếu mạnh, đặc biệt là trên thị trường mở (song song), nơi phản ánh tốt hơn cung và cầu thực tế đối với ngoại tệ.

Theo nhiều báo cáo của truyền thông quốc tế, tỷ giá hối đoái vào đầu tháng 1 năm 2026 đã đạt khoảng 1,4 đến 1,5 triệu rial đổi 1 đô la Mỹ, mức thấp nhất từng được ghi nhận.

Một số nền tảng chuyển đổi tiền tệ bắt đầu hiển thị giá trị của đồng rial là “0,00 đô la”, không phải vì đồng tiền này chính thức mất giá, mà do những hạn chế về làm tròn trong các hệ thống kỹ thuật số không được thiết kế để xử lý sự mất giá cực độ như vậy.

Các nhà kinh tế lưu ý rằng “giá trị bằng không” mang tính biểu tượng này phản ánh sự sụp đổ của niềm tin, chứ không phải là sự loại bỏ về mặt pháp lý hay kỹ thuật của đồng tiền.

Lạm phát trên 40% làm xói mòn mức sống

Sự sụp đổ của đồng rial đã làm trầm trọng thêm vấn đề lạm phát của Iran:

• Lạm phát hàng năm trên 40% vào cuối năm 2025, với giá thực phẩm tăng nhanh hơn cả lạm phát chung.
• Các mặt hàng thiết yếu như bánh mì, gạo, dầu ăn và thịt ngày càng trở nên không thể mua nổi đối với phần lớn dân số.
• Chi phí chăm sóc sức khỏe và hàng hóa nhập khẩu tăng mạnh do đồng tiền suy yếu.

Kết quả là thu nhập thực tế của các hộ gia đình giảm mạnh, đẩy nhiều gia đình trung lưu vào cảnh nghèo đói.

Tại sao đồng Rial sụp đổ

Các nhà phân tích chỉ ra sự kết hợp của các áp lực cấu trúc và bên ngoài:

• Các lệnh trừng phạt quốc tế hạn chế khả năng tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu và dự trữ ngoại hối của Iran.
• Thâm hụt ngân sách kinh niên, thường được tài trợ thông qua việc tạo ra tiền, làm gia tăng lạm phát.
• Niềm tin của công chúng vào chính sách tiền tệ và khả năng ổn định nền kinh tế của chính phủ giảm sút.
• Căng thẳng địa chính trị, làm giảm đầu tư nước ngoài và đẩy nhanh tình trạng chảy vốn ra nước ngoài.

Những yếu tố này đã tạo ra một vòng luẩn quẩn tự củng cố: sự suy yếu của đồng tiền làm gia tăng lạm phát, từ đó lại đẩy nhanh sự mất giá của đồng tiền hơn nữa.

Khó khăn kinh tế gây ra các cuộc biểu tình trên toàn quốc

Cuộc khủng hoảng kinh tế đã lan ra đường phố. Kể từ cuối tháng 12 năm 2025, các cuộc biểu tình đã nổ ra trên khắp các thành phố lớn của Iran, bao gồm Tehran, Isfahan, Shiraz và Mashhad.

Theo Reuters, nhiều cuộc biểu tình ban đầu xuất phát từ việc mất giá tiền tệ, giá cả tăng cao và việc đóng cửa các doanh nghiệp, đặc biệt là trong giới thương nhân và chủ cửa hàng.

Khi các cuộc biểu tình lan rộng, các khẩu hiệu ngày càng nhắm vào việc quản lý kinh tế và lãnh đạo chính trị của chính phủ, báo hiệu rằng cuộc khủng hoảng đã vượt ra ngoài những bất bình thuần túy về kinh tế.

Đáp lại, chính quyền đã áp đặt các hạn chế tạm thời về internet và các biện pháp an ninh, làm dấy lên lo ngại trong các tổ chức nhân quyền quốc tế.

Tác động toàn cầu

Sự bất ổn kinh tế của Iran mang ý nghĩa toàn cầu rộng lớn hơn:

• Là một nhà sản xuất dầu mỏ lớn, sự bất ổn kéo dài ở Iran có thể làm tăng phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị trên thị trường năng lượng.
• Cuộc khủng hoảng cho thấy các lệnh trừng phạt, lạm phát và quản lý tiền tệ yếu kém có thể tương tác với nhau để tạo ra điều kiện gần như siêu lạm phát.
• Đối với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, Iran là một trường hợp nghiên cứu về sự sụp đổ tiền tệ trong điều kiện bị cô lập kéo dài.

Kết luận

Về mặt kỹ thuật, đồng tiền của Iran chưa giảm xuống 0, nhưng sự sụp đổ xuống mức thấp kỷ lục so với đồng đô la Mỹ là một thảm họa kinh tế. Kết hợp với lạm phát trên 40% và tình trạng bất ổn xã hội ngày càng gia tăng, cuộc khủng hoảng nhấn mạnh sự bất ổn tiền tệ có thể nhanh chóng phát triển thành một thách thức chính trị và nhân đạo rộng lớn hơn.

Đối với các nhà quan sát quốc tế, tình hình của Iran là một lời nhắc nhở rõ ràng rằng niềm tin vào tiền tệ rất mong manh và một khi đã mất, rất khó để khôi phục lại.